ทฤษฎีที่ต้องเข้าใจก่อนลงมือ

อ่านรอบแรกแบบคร่าว ๆ ก็ได้ — เมื่อถึง Step ไหนที่ใช้เรื่องนั้น จะมีลิงก์ย้อนกลับมาที่นี่ทุกครั้ง ทฤษฎีจะเกาะเมื่อเห็นของจริง

stateDiagram-v2
    state "ว่าง" as vacant
    state "ใช้งาน" as inuse
    state "รอชำระ" as awaiting
    [*] --> vacant
    vacant --> inuse : เปิดโต๊ะ (ใส่จำนวนลูกค้า)
    inuse --> vacant : เช็คบิล
    vacant --> awaiting : ขอบิล (แบบฝึกหัด)
    awaiting --> vacant : เช็คบิล

stateDiagram-v2
    state "เปิด" as opened
    state "รอชำระ" as awaiting2
    state "ปิด" as closed
    [*] --> opened
    opened --> closed : เช็คบิล (รับเงิน ทอน)
    opened --> awaiting2 : ขอบิล (แบบฝึกหัด)
    awaiting2 --> closed : ชำระ
    closed --> [*]

แผนผังข้อมูล + ของที่มากับ lab

อ่านแผนผังนี้ออกก่อนพิมพ์ CREATE TABLE — เส้นเชื่อมทุกเส้นคือ FK ที่คุณจะเขียนใน Step 1

แผนผัง 6 ตาราง (3 ตารางเดิม + 3 ตารางใหม่)

erDiagram
    dining_table {
        int table_id PK
        int table_number UK
        text status "ว่าง ใช้งาน รอชำระ"
        int headcount
    }
    bill {
        int bill_id PK
        int table_id FK
        text status "เปิด รอชำระ ปิด"
        text opened_at
        text closed_at
        real total
        real cash_received
        real change_amount
        int opened_by FK
    }
    bill_item {
        int bill_item_id PK
        int bill_id FK
        int menu_item_id FK
        text item_name "snapshot"
        int qty
        real unit_price "snapshot"
    }
    menu_item {
        int item_id PK
        text item_name
        real item_price
        text item_unit
        text item_status
    }
    employee {
        int employee_id PK
        text employee_name
    }
    dining_table ||--o{ bill : "มีบิล"
    bill ||--|{ bill_item : "มีรายการ"
    menu_item ||--o{ bill_item : "ถูกสั่ง"
    employee ||--o{ bill : "เปิดบิล"

ของที่มากับ lab — ไฟล์ไหนคืออะไร แก้ตรงไหนได้

Step 1 — เพิ่ม 3 ตารางด้วย Letos: dining_table · bill · bill_item

เปิดไฟล์ moogata.db ใน Letos → Tools → Open SQL editor แล้วพิมพ์ทีละคำสั่ง กด Execute ทีละคำสั่ง

ขั้น 1.1 — ตารางที่ 1: dining_table (โต๊ะ — ทรัพยากรที่มีสถานะ)

CREATE TABLE IF NOT EXISTS dining_table (
    table_id     INTEGER PRIMARY KEY AUTOINCREMENT,
    table_number INTEGER   NOT NULL UNIQUE,
    status       TEXT (20) NOT NULL DEFAULT 'ว่าง'
                 CHECK (status IN ('ว่าง', 'ใช้งาน', 'รอชำระ')),
    headcount    INTEGER   NOT NULL DEFAULT 0
                 CHECK (headcount >= 0)
);

ขั้น 1.2 — ตารางที่ 2: bill (บิล — เกิดตอนเปิดโต๊ะ จบตอนเช็คบิล)

CREATE TABLE IF NOT EXISTS bill (
    bill_id       INTEGER PRIMARY KEY AUTOINCREMENT,
    table_id      INTEGER   NOT NULL
                  REFERENCES dining_table (table_id)
                  ON DELETE RESTRICT ON UPDATE RESTRICT,
    status        TEXT (20) NOT NULL DEFAULT 'เปิด'
                  CHECK (status IN ('เปิด', 'รอชำระ', 'ปิด')),
    opened_at     TEXT (30) NOT NULL DEFAULT (datetime('now', 'localtime')),
    closed_at     TEXT (30),
    total         REAL      NOT NULL DEFAULT 0
                  CHECK (total >= 0),
    cash_received REAL,
    change_amount REAL,
    opened_by     INTEGER   NOT NULL
                  REFERENCES employee (employee_id)
                  ON DELETE RESTRICT ON UPDATE RESTRICT
);

ขั้น 1.3 — ตารางที่ 3: bill_item (รายการในบิล — สั่ง 1 รอบ = 1 แถว)

CREATE TABLE IF NOT EXISTS bill_item (
    bill_item_id INTEGER PRIMARY KEY AUTOINCREMENT,
    bill_id      INTEGER    NOT NULL
                 REFERENCES bill (bill_id)
                 ON DELETE RESTRICT ON UPDATE RESTRICT,
    menu_item_id INTEGER    NOT NULL
                 REFERENCES menu_item (item_id)
                 ON DELETE RESTRICT ON UPDATE RESTRICT,
    item_name    TEXT (120) NOT NULL,
    qty          INTEGER    NOT NULL CHECK (qty > 0),
    unit_price   REAL       NOT NULL CHECK (unit_price >= 0)
);

INSERT OR IGNORE INTO dining_table (table_id, table_number, status, headcount) VALUES
    (1, 1, 'ว่าง',   0),
    (2, 2, 'ว่าง',   0),
    (3, 3, 'ใช้งาน', 4),
    (4, 4, 'ว่าง',   0),
    (5, 5, 'ว่าง',   0),
    (6, 6, 'ว่าง',   0);

ขั้น 1.4 — ตรวจโครงตารางและเส้น FK

PRAGMA foreign_key_list(bill);       -- ต้องเห็น 2 เส้น: dining_table, employee
PRAGMA foreign_key_list(bill_item);  -- ต้องเห็น 2 เส้น: bill, menu_item
SELECT * FROM dining_table ORDER BY table_number;

ผลที่ต้องเห็น (dining_table):

1|1|ว่าง|0
2|2|ว่าง|0
3|3|ใช้งาน|4
4|4|ว่าง|0
5|5|ว่าง|0
6|6|ว่าง|0

Step 2 — เดิน flow ครบรอบด้วย SQL ล้วน ★ หัวใจของทั้ง lab

ขั้น 2.1 — เปิดโต๊ะ 4 / ลูกค้า 2 คน = UPDATE โต๊ะ + INSERT บิล (ทำคู่กันด้วยมือเอง)

UPDATE dining_table SET status = 'ใช้งาน', headcount = 2 WHERE table_number = 4;

-- แคชเชียร์ somchai = employee_id 2 (ดูจาก seed ของ Lab 8)
INSERT INTO bill (table_id, status, opened_by) VALUES (4, 'เปิด', 2);

SELECT bill_id, table_id, status, opened_at FROM bill;

ผลที่ต้องเห็น:

1|4|เปิด|2026-10-10 22:22:05

สังเกต: opened_at ไม่ต้องพิมพ์ — DEFAULT ใส่เวลาให้เอง และตอนนี้บิลมี total = 0 เพราะยังไม่ได้สั่งอะไรเลย

ขั้น 2.2 — สั่งรอบแรก: ดูราคาจากตารางแม่ก่อน แล้ว "ลอก" มาเก็บ (snapshot)

SELECT item_id, item_name, item_price, item_unit FROM menu_item
WHERE item_name = 'บุฟเฟ่ต์หมูกะทะ';

1|บุฟเฟ่ต์หมูกะทะ|289.0|ท่าน

INSERT INTO bill_item (bill_id, menu_item_id, item_name, qty, unit_price)
VALUES (1, 1, 'บุฟเฟ่ต์หมูกะทะ', 2, 289.00);

ขั้น 2.3 — สั่งรอบที่สอง: ลูกค้าเรียกเพิ่ม (INSERT อีกแถว ไม่ได้แก้ของเดิม)

INSERT INTO bill_item (bill_id, menu_item_id, item_name, qty, unit_price)
VALUES (1, 3, 'น้ำซุปหม่าล่า (พิเศษ)', 1, 49.00);

INSERT INTO bill_item (bill_id, menu_item_id, item_name, qty, unit_price)
VALUES (1, 7, 'ชาเย็น', 2, 25.00);

ขั้น 2.4 — ดูบิลทั้งใบ + เทียบ snapshot กับตารางแม่

SELECT bill_item_id, item_name, qty, unit_price, qty * unit_price AS line_total
FROM bill_item WHERE bill_id = 1;

1|บุฟเฟ่ต์หมูกะทะ|2|289.0|578.0
2|น้ำซุปหม่าล่า (พิเศษ)|1|49.0|49.0
3|ชาเย็น|2|25.0|50.0

SELECT b.item_name AS on_bill, m.item_name AS in_menu,
       b.unit_price AS price_at_order, m.item_price AS price_now
FROM bill_item b JOIN menu_item m ON b.menu_item_id = m.item_id;

ขั้น 2.5 — รวมเงินทั้งบิล

SELECT SUM(qty * unit_price) AS total FROM bill_item WHERE bill_id = 1;

677.0

ขั้น 2.6 — เช็คบิล = เขียนบิล + คืนโต๊ะ (2 คำสั่งที่ควรเกิดคู่กัน — ทฤษฎีข้อ 3)

UPDATE bill SET status = 'ปิด', total = 677.00, cash_received = 700.00,
       change_amount = 23.00, closed_at = datetime('now', 'localtime')
WHERE bill_id = 1;

UPDATE dining_table SET status = 'ว่าง', headcount = 0 WHERE table_id = 4;

ผลที่ต้องเห็น (bill):

1|4|ปิด|2026-10-10 22:22:05|2026-10-10 22:22:05|677.0|700.0|23.0|2

โต๊ะ 4 ต้องกลับมา ว่าง แล้ว — ลูกค้ารอบใหม่มานั่งได้

ขั้น 2.7 — คำถามท้ายช่วง: SQL กัน "เปิดโต๊ะซ้ำ" ได้ไหม?

ลองทำสิ่งที่แคชเชียร์ผิดพลาดเป็นเรื่อง ๆ ได้ แล้วดูว่าฐานข้อมูลขัดขวางไหม:

INSERT INTO bill_item (bill_id, menu_item_id, item_name, qty, unit_price)
VALUES (1, 6, 'ข้าวสวย', 1, 10.00);   -- (1) ใส่รายการลงบิลที่ "ปิด" ไปแล้ว

UPDATE dining_table SET status = 'ใช้งาน', headcount = 6 WHERE table_number = 3;
SELECT * FROM dining_table WHERE table_number = 3;   -- (2) เปิดโต๊ะ 3 ที่ยังใช้งานอยู่ซ้ำ

ขั้น 2.8 — ล้างข้อมูลทดลองกลับสู่สถานะ "เพิ่งเปิดร้าน"

ขั้น 2.7 เพิ่งทำ 2 อย่างที่ต้องเยียดยาม: โต๊ะ 3 โดนทับเป็น 6 คน และมีข้าวสวยหล่นในบิลที่ปิดแล้ว — ล้างให้ครบทั้งข้อมูลและตัวนับ id:

DELETE FROM bill_item;      -- ลบลูกก่อนแม่เสมอ (FK แบบ RESTRICT จะด่าถ้าลบแม่ก่อน)
DELETE FROM bill;
DELETE FROM sqlite_sequence WHERE name IN ('bill', 'bill_item');  -- รีเซ็ตตัวนับ id
UPDATE dining_table SET status = 'ใช้งาน', headcount = 4 WHERE table_number = 3;
UPDATE dining_table SET status = 'ว่าง',   headcount = 0 WHERE table_number <> 3;

ผลที่ต้องเห็น: bill_item/bill = 0/0 · โต๊ะ 3 กลับเป็น 'ใช้งาน 4 คน' · โต๊ะอื่นว่าง — แล้วปิด Letos ให้เรียบร้อยก่อนช่วงที่ 3 (กัน db locked) คำสั่งชุดนี้มีอยู่ในไฟล์ reset-pos.sql (ดาวน์โหลดได้ที่ลิงก์) — ใช้ซ้ำได้ตลอด lab

Step 3 — เลเยอร์ model: สร้าง 4 คลาสใหม่ด้วย NetBeans

ขั้น 3.1 — สร้าง 4 ไฟล์ใน package model

1. package com.example.moogata.model มี Employee.java อยู่แล้วจาก Lab 8 — ไม่ต้องสร้างใหม่
2. คลิกขวา package model → New → Java Class ชื่อ MenuItem — แล้วทำซ้ำอีก 3 ครั้ง: DiningTable, Bill, BillItem (ชื่อต้องขึ้นต้นตัวพิมพ์ใหญ่พอดี — ชื่อไฟล์ = ชื่อคลาส)

โครงของทุกไฟล์เหมือนกันหมด — package บรรทัดเดียว, import 2 บรรทัด (สำหรับ fromRS), แล้วค่อยใส่เนื้อในของแต่ละตัว:

package com.example.moogata.model;

import java.sql.ResultSet;
import java.sql.SQLException;

public class MenuItem {

    // (field, constructor, getters/setters, method ช่วย, fromRS — ตามขั้นถัดไป)
}

ขั้น 3.2 — MenuItem (เมนู — แม่แบบของการสั่ง)

field 6 ตัว — ชื่อ field ตรงกับคอลัมน์แบบ camelCase (item_id → id, item_name → name …):

private int id;
private String name;
private double price;
private String unit;      // หน่วยขาย: ท่าน / หม้อ / จาน / แก้ว / ชิ้น
private String status;    // สถานะขาย: มี / หมด
private int categoryId;   // FK → menu_category

constructor 3 แบบเหมือน Employee (เต็ม / เมนูใหม่ยังไม่มี id / ว่างสำหรับ fromRS) — สองแบบแรก delegate กัน:

public MenuItem(int id, String name, double price, String unit, String status, int categoryId) {
    this.id = id;
    this.name = name;
    this.price = price;
    this.unit = unit;
    this.status = status;
    this.categoryId = categoryId;
}

/** สำหรับเมนูใหม่ที่ยังไม่มี id (id จะถูกสร้างตอน save ผ่าน AUTOINCREMENT) */
public MenuItem(String name, double price, String unit, String status, int categoryId) {
    this(-1, name, price, unit, status, categoryId);
}

public MenuItem() {
    this.id = -1;
}

getters/setters: พิมพ์ 1 คู่ตามตัวอย่าง แล้วเติมอีก 5 คู่ตามสูตรเดียวกัน (id → getId()/setId(), name → getName()/setName(), price, unit, status, categoryId):

public int getId() {
    return id;
}

public void setId(int id) {
    this.id = id;
}

แล้วปิดท้ายด้วย method ช่วยแสดงผล + fromRS — หัวใจที่ DAO จะเรียกใช้ (อ่านคอลัมน์ตามชื่อจริงในตาราง):

/** ราคาพร้อมทศนิยม 2 ตำแหน่ง ไว้แสดงผล เช่น 289.00 */
public String getPriceText() {
    return String.format("%.2f", price);
}

/** แปลงแถวข้อมูลจาก ResultSet เป็นวัตถุ MenuItem — แถวปัจจุบันของ rs ต้องถูกเรียก rs.next() แล้วเท่านั้น */
public static MenuItem fromRS(ResultSet rs) throws SQLException {
    MenuItem item = new MenuItem();
    item.setId(rs.getInt("item_id"));
    item.setName(rs.getString("item_name"));
    item.setPrice(rs.getDouble("item_price"));
    item.setUnit(rs.getString("item_unit"));
    item.setStatus(rs.getString("item_status"));
    item.setCategoryId(rs.getInt("category_id"));
    return item;
}

ขั้น 3.3 — DiningTable (โต๊ะ — ทรัพยากรที่มีสถานะ)

field: id, number, status, headcount + ค่าคงที่สถานะ 3 ค่า (ต้องสะกดตรงกับ CHECK ใน Step 1 ทุกตัวอักษร) + method ช่วย 1 ตัว:

public static final String STATUS_VACANT = "ว่าง";
public static final String STATUS_IN_USE = "ใช้งาน";
public static final String STATUS_AWAITING = "รอชำระ";

/** โต๊ะนี้ว่างอยู่หรือไม่ — ใช้บ่อยทั้งใน service และหน้าจอ */
public boolean isVacant() {
    return STATUS_VACANT.equals(status);
}

constructor 3 แบบ + getters/setters 4 คู่ตามสูตรเดียวกับ MenuItem และ fromRS ที่อ่าน 4 คอลัมน์ของ dining_table:

public static DiningTable fromRS(ResultSet rs) throws SQLException {
    DiningTable table = new DiningTable();
    table.setId(rs.getInt("table_id"));
    table.setNumber(rs.getInt("table_number"));
    table.setStatus(rs.getString("status"));
    table.setHeadcount(rs.getInt("headcount"));
    return table;
}

ขั้น 3.4 — Bill (บิล — มีชีวิต)

field 9 ตัว: id, tableId, status, openedAt, closedAt, total, cashReceived, changeAmount, openedBy + ค่าคงที่สถานะ (STATUS_OPEN = "เปิด", STATUS_AWAITING = "รอชำระ", STATUS_CLOSED = "ปิด") + constructor พิเศษสำหรับ "บิลที่เพิ่งเปิด" — ยอด/เวลาปิดยังไม่มี ให้ฐานข้อมูล default ใส่:

/** สำหรับบิลที่เพิ่งเปิด — ยังไม่มียอด/เวลาปิด (ให้ฐานข้อมูล default ให้) */
public Bill(int tableId, int openedBy) {
    this(-1, tableId, STATUS_OPEN, null, null, 0, 0, 0, openedBy);
}

public boolean isOpen() {
    return STATUS_OPEN.equals(status);
}

getters/setters 9 คู่ + fromRS ที่อ่านครบทุกคอลัมน์ของ bill (เทียบ CREATE TABLE ใน Step 1 ทีละบรรทัด):

public static Bill fromRS(ResultSet rs) throws SQLException {
    Bill bill = new Bill();
    bill.setId(rs.getInt("bill_id"));
    bill.setTableId(rs.getInt("table_id"));
    bill.setStatus(rs.getString("status"));
    bill.setOpenedAt(rs.getString("opened_at"));
    bill.setClosedAt(rs.getString("closed_at"));
    bill.setTotal(rs.getDouble("total"));
    bill.setCashReceived(rs.getDouble("cash_received"));
    bill.setChangeAmount(rs.getDouble("change_amount"));
    bill.setOpenedBy(rs.getInt("opened_by"));
    return bill;
}

ขั้น 3.5 — BillItem (รายการในบิล — snapshot)

field: id, billId, menuItemId, itemName, qty, unitPrice — และ constructor ตัวสำคัญที่สุดของทั้ง lab: สร้างจากเมนู = ลอกชื่อและราคามาเก็บเอง (ทฤษฎีข้อ 2 หน้า 2 — snapshot):

/** สร้างจากเมนู — ลอกชื่อและราคาจาก menu_item มาเก็บเอง (snapshot) */
public BillItem(int billId, MenuItem menuItem, int qty) {
    this(billId, menuItem.getId(), menuItem.getName(), qty, menuItem.getPrice());
}

/** ยอดของบรรทัดนี้ = จำนวน × ราคาต่อหน่วย (ตรงกับ SQL: qty * unit_price ใน Step 2) */
public double getLineTotal() {
    return qty * unitPrice;
}

/** ยอดพร้อมทศนิยม 2 ตำแหน่ง ไว้โชว์ในตารางบิล */
public String getLineTotalText() {
    return String.format("%.2f", getLineTotal());
}

constructor เต็มรับครบ 6 ค่า (id, billId, menuItemId, itemName, qty, unitPrice) + แบบไม่มี id + แบบว่าง + getters/setters 6 คู่ + fromRS:

public static BillItem fromRS(ResultSet rs) throws SQLException {
    BillItem item = new BillItem();
    item.setId(rs.getInt("bill_item_id"));
    item.setBillId(rs.getInt("bill_id"));
    item.setMenuItemId(rs.getInt("menu_item_id"));
    item.setItemName(rs.getString("item_name"));
    item.setQty(rs.getInt("qty"));
    item.setUnitPrice(rs.getDouble("unit_price"));
    return item;
}

Step 4 — เลเยอร์ dao: สร้าง 4 คลาส + ทดสอบแรก

ขั้น 4.1 — สร้าง 4 ไฟล์ใน package dao

คลิกขวา package com.example.moogata.dao (มี Dao.java + EmployeeDao.java + UserDao.java อยู่แล้ว) → New → Java Class ชื่อ MenuItemDao — ทำซ้ำอีก 3 ไฟล์: DiningTableDao, BillDao, BillItemDao

method ธงทั้งหมด (ตรงกับ SQL ใน Step 2 ทุกตัว — ทำหน้าที่อะไรดูจากคอลัมน์ขวา):

ขั้น 4.2 — MenuItemDao: คลาสแม่แบบ (อีก 3 ไฟล์ลอกโครงนี้)

หัวคลาส + LOG — ทุก DAO เหมือนกันหมด เปลี่ยนแค่ชื่อ model ที่ใส่ใน <>:

package com.example.moogata.dao;

import com.example.moogata.helper.DatabaseHelper;
import com.example.moogata.model.MenuItem;
import java.sql.Connection;
import java.sql.PreparedStatement;
import java.sql.ResultSet;
import java.sql.SQLException;
import java.sql.Statement;
import java.util.ArrayList;
import java.util.List;
import java.util.logging.Level;
import java.util.logging.Logger;

public class MenuItemDao implements Dao<MenuItem> {

    private static final Logger LOG = Logger.getLogger(MenuItemDao.class.getName());

get(id) — แม่แบบของ "SELECT 1 แถว" ทุกตัว (เทียบกับ EmployeeDao.get: เปลี่ยนแค่ SQL กับ fromRS):

@Override
public MenuItem get(int id) {
    String sql = "SELECT * FROM menu_item WHERE item_id = ?";
    Connection conn = DatabaseHelper.getConnect();
    PreparedStatement stmt = null;
    ResultSet rs = null;
    try {
        stmt = conn.prepareStatement(sql);
        stmt.setInt(1, id);
        rs = stmt.executeQuery();
        if (rs.next()) {
            return MenuItem.fromRS(rs);
        }
    } catch (SQLException ex) {
        LOG.log(Level.WARNING, "get ล้มเหลว", ex);
    } finally {
        closeQuietly(rs, stmt);
    }
    return null;
}

save(obj) — แม่แบบของ "INSERT + ดึง id ที่เพิ่งเกิด" ทุกตัว (เทียบขั้น 2.2: เราลอกชื่อ/ราคาจากตารางแม่ก่อน INSERT — ที่นี่ DAO รับ object พร้อมลอกแล้ว):

@Override
public MenuItem save(MenuItem obj) {
    String sql = "INSERT INTO menu_item (item_name, item_price, item_unit, item_status, category_id) "
            + "VALUES (?, ?, ?, ?, ?)";
    Connection conn = DatabaseHelper.getConnect();
    PreparedStatement stmt = null;
    try {
        stmt = conn.prepareStatement(sql);
        stmt.setString(1, obj.getName());
        stmt.setDouble(2, obj.getPrice());
        stmt.setString(3, obj.getUnit());
        stmt.setString(4, obj.getStatus());
        stmt.setInt(5, obj.getCategoryId());
        stmt.executeUpdate();
        obj.setId(DatabaseHelper.getInsertedId(stmt));
        return obj;
    } catch (SQLException ex) {
        LOG.log(Level.WARNING, "save(menu_item=" + obj.getName() + ") ล้มเหลว", ex);
        return null;
    } finally {
        closeQuietly(null, stmt);
    }
}

closeQuietly — ลอกจาก EmployeeDao ได้ทั้งเมธอด (ปิด ResultSet/Statement ใน finally — ทฤษฎี try-finally จาก Lab 8) จากนั้นเติมอีก 3 เมธอดตามตารางแปลงนี้:

ขั้น 4.3 — DiningTableDao และ BillDao: method ธงโค้ดเต็ม

โครงคลาสเหมือนขั้น 4.2 ทุกอย่าง (เปลี่ยน Dao<DiningTable> / Dao<Bill>) — CRUD ที่เหลือแปลงจาก EmployeeDao ตามตารางเดียวกัน ส่วนเมธอดธงต่อไปนี้พิมพ์เต็ม:

// DiningTableDao — เปลี่ยนสถานะโต๊ะ + จำนวนคนในคำสั่งเดียว (ขั้น 2.1 และ 2.6 ใช้เมธอดนี้ร่วมกัน)
public DiningTable updateStatus(int tableId, String status, int headcount) {
    String sql = "UPDATE dining_table SET status = ?, headcount = ? WHERE table_id = ?";
    Connection conn = DatabaseHelper.getConnect();
    PreparedStatement stmt = null;
    try {
        stmt = conn.prepareStatement(sql);
        stmt.setString(1, status);
        stmt.setInt(2, headcount);
        stmt.setInt(3, tableId);
        int affected = stmt.executeUpdate();
        return affected > 0 ? get(tableId) : null;   // อ่านค่าใหม่กลับไปด้วย
    } catch (SQLException ex) {
        LOG.log(Level.WARNING, "updateStatus(table_id=" + tableId + ") ล้มเหลว", ex);
        return null;
    } finally {
        closeQuietly(null, stmt);
    }
}

// BillDao — หา "บิลที่ยังเปิด" ของโต๊ะหนึ่ง (โต๊ะที่ใช้งานต้องมีบิลเปิดครั้งละ 1 ใบ)
public Bill getOpenByTableId(int tableId) {
    String sql = "SELECT * FROM bill WHERE table_id = ? AND status = 'เปิด' ORDER BY bill_id DESC LIMIT 1";
    Connection conn = DatabaseHelper.getConnect();
    PreparedStatement stmt = null;
    ResultSet rs = null;
    try {
        stmt = conn.prepareStatement(sql);
        stmt.setInt(1, tableId);
        rs = stmt.executeQuery();
        if (rs.next()) {
            return Bill.fromRS(rs);
        }
    } catch (SQLException ex) {
        LOG.log(Level.WARNING, "getOpenByTableId ล้มเหลว", ex);
    } finally {
        closeQuietly(rs, stmt);
    }
    return null;
}

// BillDao — เช็คบิล: เขียนยอด/เงินรับ/เงินทอน/เวลาปิด + เปลี่ยนสถานะ 'ปิด' พร้อมกัน (ขั้น 2.6)
public Bill close(int billId, double total, double cashReceived, double changeAmount) {
    String sql = "UPDATE bill SET status = 'ปิด', total = ?, cash_received = ?, "
            + "change_amount = ?, closed_at = datetime('now', 'localtime') WHERE bill_id = ?";
    Connection conn = DatabaseHelper.getConnect();
    PreparedStatement stmt = null;
    try {
        stmt = conn.prepareStatement(sql);
        stmt.setDouble(1, total);
        stmt.setDouble(2, cashReceived);
        stmt.setDouble(3, changeAmount);
        stmt.setInt(4, billId);
        int affected = stmt.executeUpdate();
        return affected > 0 ? get(billId) : null;
    } catch (SQLException ex) {
        LOG.log(Level.WARNING, "close(bill_id=" + billId + ") ล้มเหลว", ex);
        return null;
    } finally {
        closeQuietly(null, stmt);
    }
}

ขั้น 4.4 — BillItemDao: method ธงโค้ดเต็ม

// BillItemDao — บันทึกรายการที่สั่ง 1 รอบ (เรียกใหม่ได้ทุกรอบ — นี่คือ "สั่งได้หลายรอบ" ในทางข้อมูล)
@Override
public BillItem save(BillItem obj) {
    String sql = "INSERT INTO bill_item (bill_id, menu_item_id, item_name, qty, unit_price) "
            + "VALUES (?, ?, ?, ?, ?)";
    Connection conn = DatabaseHelper.getConnect();
    PreparedStatement stmt = null;
    try {
        stmt = conn.prepareStatement(sql);
        stmt.setInt(1, obj.getBillId());
        stmt.setInt(2, obj.getMenuItemId());
        stmt.setString(3, obj.getItemName());
        stmt.setInt(4, obj.getQty());
        stmt.setDouble(5, obj.getUnitPrice());
        stmt.executeUpdate();
        obj.setId(DatabaseHelper.getInsertedId(stmt));
        return obj;
    } catch (SQLException ex) {
        LOG.log(Level.WARNING, "save(bill_item=" + obj.getItemName() + ") ล้มเหลว", ex);
        return null;
    } finally {
        closeQuietly(null, stmt);
    }
}

// BillItemDao — รายการทั้งหมดของบิลหนึ่งใบ เรียงตามลำดับที่สั่ง (ขั้น 2.4)
public List<BillItem> findByBillId(int billId) {
    List<BillItem> list = new ArrayList<>();
    String sql = "SELECT * FROM bill_item WHERE bill_id = ? ORDER BY bill_item_id";
    Connection conn = DatabaseHelper.getConnect();
    PreparedStatement stmt = null;
    ResultSet rs = null;
    try {
        stmt = conn.prepareStatement(sql);
        stmt.setInt(1, billId);
        rs = stmt.executeQuery();
        while (rs.next()) {
            list.add(BillItem.fromRS(rs));
        }
    } catch (SQLException ex) {
        LOG.log(Level.WARNING, "findByBillId ล้มเหลว", ex);
    } finally {
        closeQuietly(rs, stmt);
    }
    return list;
}

CRUD ที่เหลือของอีก 3 DAO (get / getAll ×2 / update / delete) แปลงจาก EmployeeDao ด้วยสูตรเดียวกัน: เปลี่ยนชื่อตาราง + ชื่อคอลัมน์ + fromRS — เทียบเฉลยทีละไฟล์ได้ที่ src/main/java/com/example/moogata/dao/

ขั้น 4.5 — TestPosDao — test แรกที่พิมพ์เอง (ทีละส่วน รวม 77 บรรทัด)

คลิกขวา package com.example.moogata → New → Java Class ชื่อ TestPosDao — แล้วพิมพ์ตาม 4 ส่วนต่อไปนี้ไม่ต้อง copy ทั้งไฟล์ (เฉลยอยู่ src/.../TestPosDao.java ไว้เทียบทีละส่วนเมื่อติด) — เหตุผลที่ตั้งใจให้ตัวนี้พิมพ์เอง: ไฟล์เล็กที่สุด · อ่านอย่างเดียวไม่แก้ข้อมูล จึงลองผิดได้ปลอดภัย · และเป็นการทดสอบ DAO ที่เพิ่งพิมพ์เสร็จพอดี (DAO ผิด → test จับทันที)

ส่วนที่ 1 — package + import + field นับผล + เมธอด check() (แม่แบบ PASS/FAIL):

package com.example.moogata;

import com.example.moogata.dao.BillItemDao;
import com.example.moogata.dao.DiningTableDao;
import com.example.moogata.dao.MenuItemDao;
import com.example.moogata.helper.DatabaseHelper;
import com.example.moogata.model.DiningTable;
import com.example.moogata.model.MenuItem;

public class TestPosDao {

    private static int pass = 0;
    private static int total = 0;

    /** ตรวจเงื่อนไข 1 ข้อ — พิมพ์ PASS/FAIL พร้อมเหตุผลทันที */
    private static void check(String label, boolean ok, String detail) {
        total++;
        if (ok) {
            pass++;
        }
        System.out.println("[" + total + "] " + label + " ... " + (ok ? "PASS" : "FAIL")
                + (detail.isEmpty() ? "" : "  (" + detail + ")"));
    }

ส่วนที่ 2 — main(): สร้าง DAO 3 ตัว แล้วพิมพ์ข้อมูลจริงดูก่อนตรวจ:

    public static void main(String[] args) {
        try {
            MenuItemDao menuItemDao = new MenuItemDao();
            DiningTableDao tableDao = new DiningTableDao();
            BillItemDao billItemDao = new BillItemDao();

            // --- แสดงข้อมูลจริงให้ดูประกอบ ---
            System.out.println("=== เมนูทั้งหมด ===");
            for (MenuItem item : menuItemDao.getAll()) {
                System.out.printf("%2d. %s %s บาท/%s [%s]%n",
                        item.getId(), item.getName(), item.getPriceText(),
                        item.getUnit(), item.getStatus());
            }
            System.out.println();
            System.out.println("=== โต๊ะทั้งหมด ===");
            for (DiningTable table : tableDao.getAll()) {
                System.out.println("โต๊ะ " + table.getNumber() + " : " + table.getStatus()
                        + " (" + table.getHeadcount() + " คน)");
            }
            System.out.println();
            System.out.println("รายการในบิลทั้งหมดตอนนี้: " + billItemDao.getAll().size() + " แถว");
            System.out.println();

ส่วนที่ 3 — ตรวจ 3 ข้อ ตามค่าที่ seed ไว้ใน Step 1 (10 เมนู · 6 โต๊ะ · โต๊ะ 3 = ใช้งาน 4 คน):

            // --- ตรวจตามค่าที่คาดหวัง ---
            check("เมนูต้องมี 10 รายการ", menuItemDao.getAll().size() == 10,
                    "ได้ " + menuItemDao.getAll().size());
            check("โต๊ะต้องมี 6 ตัว", tableDao.getAll().size() == 6,
                    "ได้ " + tableDao.getAll().size());
            DiningTable table3 = null;
            for (DiningTable table : tableDao.getAll()) {
                if (table.getNumber() == 3) {
                    table3 = table;
                }
            }
            check("โต๊ะ 3 ต้อง 'ใช้งาน' อยู่ 4 คน (seed)",
                    table3 != null && "ใช้งาน".equals(table3.getStatus()) && table3.getHeadcount() == 4,
                    table3 == null ? "ไม่พบโต๊ะ 3" : table3.getStatus() + " " + table3.getHeadcount() + " คน");

ส่วนที่ 4 — สรุปผลรวม + ปิด connection ใน finally:

            System.out.println();
            System.out.println("สรุป: ผ่าน " + pass + "/" + total + " รายการ"
                    + (pass == total ? "" : "  <-- มี FAIL ให้กลับไปตรวจ DAO/seed"));
        } finally {
            DatabaseHelper.close();
        }
    }
}

รัน (คลิกไฟล์ → Shift+F6) — ท้าย output ต้องเห็น Connection closed. เสมอ (บล็อก finally สูตรเดิมจาก Lab Week 8) — ผลที่ต้องเห็น:

=== เมนูทั้งหมด ===
 1. บุฟเฟ่ต์หมูกะทะ 289.00 บาท/ท่าน [มี]
 2. บุฟเฟ่ต์ชาบู 299.00 บาท/ท่าน [มี]
 3. น้ำซุปหม่าล่า (พิเศษ) 49.00 บาท/หม้อ [มี]
 4. หมูสไลซ์ (เสริม) 60.00 บาท/จาน [มี]
 5. ลูกชิ้นทอด 40.00 บาท/จาน [หมด]
 6. ข้าวสวย 10.00 บาท/จาน [มี]
 7. ชาเย็น 25.00 บาท/แก้ว [มี]
 8. โค้ก 20.00 บาท/แก้ว [มี]
 9. ไอศกรีมวานิลลา 25.00 บาท/ชิ้น [มี]
10. แตงโมปิ้ง 20.00 บาท/จาน [มี]

=== โต๊ะทั้งหมด ===
โต๊ะ 1 : ว่าง (0 คน)   ...   โต๊ะ 3 : ใช้งาน (4 คน)   ...   โต๊ะ 6 : ว่าง (0 คน)

[1] เมนูต้องมี 10 รายการ ... PASS  (ได้ 10)
[2] โต๊ะต้องมี 6 ตัว ... PASS  (ได้ 6)
[3] โต๊ะ 3 ต้อง 'ใช้งาน' อยู่ 4 คน (seed) ... PASS  (ใช้งาน 4 คน)

สรุป: ผ่าน 3/3 รายการ

Step 5 — เลเยอร์ service: กฎธุรกิจ + จุดเช็ค 14/14

ขั้น 5.0 — สร้าง 3 ไฟล์ใน package service

คลิกขวา package com.example.moogata.service (มี EmployeeService อยู่แล้ว) → New → Java Class: MenuService, TableService, BillService — แต่ละไฟล์เริ่มด้วย field "ถือ DAO ของตัวเอง" (service ไม่รู้จัก SQL — มันสั่ง DAO เท่านั้น):

public class MenuService {
    private final MenuItemDao menuItemDao = new MenuItemDao();
    ...
}

public class TableService {
    private final DiningTableDao tableDao = new DiningTableDao();
    private final BillDao billDao = new BillDao();     // เปิดโต๊ะต้องสร้างบิลด้วย
    ...
}

public class BillService {
    private final BillDao billDao = new BillDao();
    private final BillItemDao billItemDao = new BillItemDao();
    private final TableService tableService = new TableService();  // เช็คบิลต้องคืนโต๊ะด้วย
    ...
}

ขั้น 5.1 — MenuService (เมนูพร้อมขาย)

/** เมนูพร้อมขาย (สถานะ 'มี' เท่านั้น) — กรองด้วยลูปใน Java แทนการต่อสตริง WHERE */
public List<MenuItem> getAvailable() {
    List<MenuItem> available = new ArrayList<>();
    for (MenuItem item : menuItemDao.getAll()) {
        if ("มี".equals(item.getStatus())) {
            available.add(item);
        }
    }
    return available;
}

ขั้น 5.2 — TableService (กฎ Hard Lock SC-4 อยู่ตรงนี้)

public Bill openTable(DiningTable table, int headcount, Employee employee) {
    // กฎ 1: ต้องรู้จำนวนลูกค้าก่อนเปิดโต๊ะเสมอ
    if (table == null || employee == null || headcount < 1) {
        return null;
    }
    // กฎ 2 (SC-4): โต๊ะที่ยังใช้งานอยู่ ห้ามเปิดซ้ำ แม้เป็นพนักงานคนอื่นก็ตาม
    if (!table.isVacant()) {
        return null;
    }

    Bill bill = billDao.save(new Bill(table.getId(), employee.getId()));
    if (bill == null) {
        return null;
    }
    tableDao.updateStatus(table.getId(), DiningTable.STATUS_IN_USE, headcount);
    return bill;
}

/** เช็คบิลสำเร็จแล้ว — คืนโต๊ะเป็น 'ว่าง' (เรียกจาก BillService.checkout) */
public boolean releaseTable(int tableId) {
    return tableDao.updateStatus(tableId, DiningTable.STATUS_VACANT, 0) != null;
}

ขั้น 5.3 — BillService (สั่งได้หลายรอบ + เช็คบิล)

/** สั่งอาหาร 1 รอบ — snapshot แล้วบันทึกทันที / กฎ: บิลปิดแล้วสั่งไม่ได้ */
public BillItem addItem(Bill bill, MenuItem menuItem, int qty) {
    if (bill == null || menuItem == null || !bill.isOpen() || qty < 1) {
        return null;
    }
    return billItemDao.save(new BillItem(bill.getId(), menuItem, qty));
}

/** รวมยอดบิล — ตรงกับ SQL: SELECT SUM(qty * unit_price) */
public double getTotal(int billId) {
    double total = 0;
    for (BillItem item : billItemDao.findByBillId(billId)) {
        total += item.getLineTotal();
    }
    return total;
}

/** เช็คบิล = ตรวจเงินรับ → ปิดบิล → คืนโต๊ะ (ผ่าน TableService.releaseTable) */
public Bill checkout(Bill bill, double cashReceived) {
    if (bill == null || !bill.isOpen()) {
        return null;
    }
    double total = getTotal(bill.getId());
    if (total <= 0 || cashReceived < total) {
        return null; // ไม่มีรายการ หรือเงินรับไม่พอ
    }
    Bill closed = billDao.close(bill.getId(), total, cashReceived, cashReceived - total);
    if (closed == null) {
        return null;
    }
    tableService.releaseTable(bill.getTableId());
    return closed;
}

ขั้น 5.4–5.5 — Test สองตัว (copy จาก src — ล้างข้อมูลเองก่อนรัน จึงรันซ้ำได้)

สองตัวนี้ copy ทั้งไฟล์ จาก src/.../TestTableService.java และ TestBillService.java (คลิกขวา package com.example.moogata → New → Java Class ชื่อเดียวกัน → วางทั้งไฟล์) — ต่างจาก TestPosDao ที่พิมพ์เอง เพราะเพิ่มขั้น "ล้างข้อมูลและประกอบสถานการณ์ของตัวเอง" ที่ยาวกว่า (ลบบิล + รีเซ็ตตัวนับ id + คืนโต๊ะก่อนรันทุกครั้ง) — แต่โครงเดียวกันทุกอย่าง อ่านประกอบตอน copy:

TestTableService — ผลที่ต้องเห็น:

[ตั้งต้น] ล้าง bill_item / bill / ตัวนับ id และคืนโต๊ะ 1, 4, 5 เป็นว่างแล้ว

[1] เปิดโต๊ะ 4 / 2 คน สำเร็จ และโต๊ะเป็น 'ใช้งาน 2 คน' ... PASS  (bill_id=1)
[2] เปิดโต๊ะ 4 ซ้ำต้องถูกปฏิเสธ [กฎ SC-4] ... PASS  (openTable คืน null)
[3] เปิดโต๊ะ 5 / 3 คน สำเร็จ ... PASS  (bill_id=2)
[4] เปิดโต๊ะ 1 ด้วยลูกค้า 0 คน ต้องถูกปฏิเสธ ... PASS  (openTable คืน null)

สรุป: ผ่าน 4/4 รายการ

TestBillService — ผลที่ต้องเห็น (เปิดบิลของตัวเอง ไม่ต้องรอ test อื่น):

[1] เปิดบิลใหม่ที่โต๊ะ 4 ... PASS  (bill_id=1)
[2] สั่งรอบที่ 1: บุฟเฟ่ต์หมูกะทะ x2 บันทึกและรวม 578.00 บาท ... PASS  (ยอด 578.00)
[3] สั่งรอบที่ 2: หม่าล่า x1 + ชาเย็น x2 ตารางบิลต้องมี 3 แถว ... PASS  (ได้ 3 แถว)
[4] ยอดรวมทั้งบิล 677.00 บาท ... PASS  (677.00)
[5] ชำระด้วย 600.00 ต้องถูกปฏิเสธ (เงินไม่พอ) ... PASS  (checkout คืน null)
[6] ชำระด้วย 700.00 ปิดบิลสำเร็จ: ยอด 677.00 ทอน 23.00 สถานะ 'ปิด' ... PASS
[7] โต๊ะ 4 หลังปิดบิลต้องกลับเป็น 'ว่าง' ... PASS  (ว่าง 0 คน)

สรุป: ผ่าน 7/7 รายการ

รันทั้ง 3 test รวมกันต้องได้ 14/14 และ รันซ้ำกี่รอบก็ได้ผลเดิม (ทุกตัวล้างข้อมูลของตัวเองก่อน)

Step 6 — เตรียมล็อกอินรับแคชเชียร์ + ออกแบบหน้าผังโต๊ะ PosFrame

เริ่มจากไหน — เลือก 1 ทาง

ขั้น 6.1 — สร้าง ThaiFont (คลาสเล็กที่กันไทยเป็นกล่อง □)

ฟอนต์ default ของ JVM (Dialog/SansSerif) บนบางเครื่อง/บาง JDK ไม่มีอักขระไทย — ข้อความไทยบนปุ่ม/ป้ายจะกลายเป็นกล่อง □ ทั้งที่คอมไพล์ผ่านและข้อมูลในฐานข้อมูลถูกต้อง คลาสนี้เลือกฟอนต์ที่ "วาดไทยได้จริง" จากลำดับผู้สมัครแล้วบังคับทั้งโปรแกรม — คลิกขวา package ui → New → Java Class ชื่อ ThaiFont แล้วพิมพ์ทั้งไฟล์ (สั้น — ไม่ถึง 40 บรรทัด):

package com.example.moogata.ui;

import java.awt.Font;
import java.util.Enumeration;
import javax.swing.UIManager;
import javax.swing.plaf.FontUIResource;

public class ThaiFont {

    /** ผู้สมัครที่มีอักขระไทย — เลือกตัวแรกที่มีในเครื่องจริง (Leelawadee UI มีใน Windows 8+) */
    private static final String[] CANDIDATES = {
        "Leelawadee UI", "Tahoma", "Noto Sans Thai", "Sarabun"
    };

    public static void apply() {
        FontUIResource thai = new FontUIResource(pickThaiFont());
        Enumeration<Object> keys = UIManager.getDefaults().keys();
        while (keys.hasMoreElements()) {
            Object key = keys.nextElement();
            Object value = UIManager.get(key);
            if (value instanceof FontUIResource) {
                UIManager.put(key, thai);
            }
        }
    }

    /** เลือกฟอนต์ตัวแรกที่วาดอักขระไทยได้จริง (ทดสอบด้วย ว U+0E27) */
    static Font pickThaiFont() {
        for (String name : CANDIDATES) {
            Font font = new Font(name, Font.PLAIN, 14);
            if (font.canDisplay('\u0E27')) {
                return font;
            }
        }
        return new Font(Font.SANS_SERIF, Font.PLAIN, 14);
    }
}

แล้วเปิด LoginFrame.java ของคุณ เพิ่ม บรรทัดแรกของ constructor (ก่อน initComponents();) — หน้าจอทุกหน้าที่ถูกสร้างหลังจากนี้จะได้ฟอนต์ไทยทั้งหมด:

public LoginFrame() {
    ThaiFont.apply(); // บังคับฟอนต์ไทยทั้งโปรแกรม — กันข้อความไทยเป็นกล่องเปล่าบนบาง JDK
    initComponents();
    setLocationRelativeTo(null);
}

ขั้น 6.2 — ตรวจ LoginFrame เดิม + เปิดเส้นทางแคชเชียร์

หน้าจอที่คุณมีอยู่จาก Lab 11 ต้องตั้งชื่อ control ตรงกับตารางนี้ (โค้ดของทั้ง lab อ้างชื่อพวกนี้) — ภาพจากแอปจริงมีเลขกำกับ = เลขแถว:

ถ้าชื่อไม่ตรง ให้แก้ที่ designer ตอนนี้เลย (คลิกขวา control → Change Variable Name…) แล้วเปิด btnLoginActionPerformed — แทนโค้ดท้ายเมธอดเดิม (กล่องทักทายชั่วคราวของ Lab 11 หรือเงื่อนไขกัน role 2) ด้วย:

// เดิม (Lab 11):  กล่อง "ยินดีต้อนรับ ..." หรือเปิด EmployeeFrame เฉพาะผู้จัดการ
// เปลี่ยนเป็น:
if (employee.getRole() == 1) {
    EmployeeFrame employeeFrame = new EmployeeFrame(employee);
    employeeFrame.setLocationRelativeTo(this);
    employeeFrame.setVisible(true);
} else {
    PosFrame posFrame = new PosFrame(employee);   // ← หน้าจอที่กำลังจะสร้าง (ขั้น 6.3)
    posFrame.setLocationRelativeTo(this);
    posFrame.setVisible(true);
}
this.dispose(); // ปิดหน้าล็อกอิน — ไม่ปิดโปรแกรม (ไม่ใช่ System.exit)

ขั้น 6.3 — ออกแบบ PosFrame (ผังโต๊ะ)

1. คลิกขวา package ui → New → JFrame Form (หมวด Swing GUI Forms) ชื่อ PosFrame
2. ลาก control จาก Palette มาวางตามภาพ แล้ว เปลี่ยนชื่อตัวแปรให้ตรงเป๊ะ — เลขวงกลมในภาพ = เลขแถวในตารางด้านล่าง

ตั้งค่าฟอร์ม (คลิกพื้นหลัง → Properties): title ผังโต๊ะ — BONUS SUKI POS · defaultCloseOperation EXIT_ON_CLOSE (ปิดผังโต๊ะ = จบโปรแกรม) · resizable ออก · ขนาด: ลากขอบฟอร์มใน designer ให้กว้างพอสำหรับ 3 ปุ่มต่อแถว ราว ~870 × 540 (พิมพ์ตัวเลขใน Properties ไม่มีผล)

Step 7 — โค้ด PosFrame: ระบายสีโต๊ะ + เปิดโต๊ะจริง

ขั้น 7.1 — field + constructor + main (เปิดไฟล์ PosFrame แท็บ Source)

เพิ่ม import ด้านบนไฟล์:

import com.example.moogata.model.Bill;
import com.example.moogata.model.DiningTable;
import com.example.moogata.model.Employee;
import com.example.moogata.service.BillService;
import com.example.moogata.service.TableService;
import java.util.ArrayList;
import java.util.List;
import javax.swing.JOptionPane;

เพิ่ม field กับ constructor (ใต้บรรทัด public class PosFrame extends javax.swing.JFrame { — NetBeans สร้าง constructor เปล่าให้แล้ว แทนที่ทั้งก้อน):

// สีของโต๊ะตามสถานะ — เขียวว่าง / ชมพูใช้งาน / เหลืองรอชำระ (เหมือนสีในบอร์ดคาบ domain)
private static final java.awt.Color COLOR_VACANT = new java.awt.Color(0xCDE5AD);
private static final java.awt.Color COLOR_IN_USE = new java.awt.Color(0xF2C5D5);
private static final java.awt.Color COLOR_AWAITING = new java.awt.Color(0xF6E991);

private final Employee employee;                 // ใครล็อกอินอยู่ (เปิดบิลแทนใคร)
private final TableService tableService = new TableService();
private final BillService billService = new BillService();

// ข้อมูลโต๊ะที่อ่านล่าสุดจากฐานข้อมูล — เรียงตามลำดับเดียวกับ btnTable1–6
private List<DiningTable> tables = new ArrayList<>();

public PosFrame(Employee employee) {
    this.employee = employee;
    ThaiFont.apply(); // บังคับฟอนต์ไทยทั้งโปรแกรม — กันข้อความไทยเป็นกล่องเปล่าบนบาง JDK
    initComponents();
    refreshTables();
    setLocationRelativeTo(null); // เปิดกลางหน้าจอ
}

แทนที่เนื้อใน main() ของ template ด้วยแบบสั้น (ส่ง null = รันทดสอบหน้าจอโดยไม่ล็อกอิน — lblUser จะโชว์ "(ทดสอบไม่ล็อกอิน)"):

public static void main(String args[]) {
    java.awt.EventQueue.invokeLater(() -> new PosFrame(null).setVisible(true));
}

ขั้น 7.2 — refreshTables(): อ่านโต๊ะใหม่แล้วระบายทั้ง 6 ปุ่ม

เพิ่มเมธอดนี้ท้ายคลาส (ก่อนปิดคลาส) — จุดสำคัญคือบรรทัดแรก: จับปุ่ม 6 ปุ่มที่วางไว้ใน designer มารวมเป็นอาเรย์ตามลำดับโต๊ะ:

/** อ่านโต๊ะใหม่จากฐานข้อมูล แล้วระบายสี + เขียนข้อความปุ่มใหม่ทั้งหมด
 *  public เพราะ OrderFrame เรียกกลับมาตอนปิดบิลสำเร็จ (สีโต๊ะต้องกลับเป็นเขียว) */
public void refreshTables() {
    // ปุ่มที่วางไว้ 6 ปุ่ม จับคู่เป็นอาเรย์ตามลำดับโต๊ะ เพื่อวนจับคู่กับข้อมูลจากฐานข้อมูล
    javax.swing.JButton[] tableButtons = {
        btnTable1, btnTable2, btnTable3, btnTable4, btnTable5, btnTable6
    };
    tables = tableService.getAllTables();
    int vacant = 0;
    int inUse = 0;
    for (int i = 0; i < tables.size() && i < tableButtons.length; i++) {
        DiningTable table = tables.get(i);
        javax.swing.JButton btn = tableButtons[i];
        String detail;
        java.awt.Color color;
        if (DiningTable.STATUS_IN_USE.equals(table.getStatus())) {
            detail = "ใช้งาน (" + table.getHeadcount() + " คน)";
            color = COLOR_IN_USE;
            inUse++;
        } else if (DiningTable.STATUS_AWAITING.equals(table.getStatus())) {
            detail = "รอชำระ";
            color = COLOR_AWAITING;
        } else {
            detail = "ว่าง";
            color = COLOR_VACANT;
            vacant++;
        }
        btn.setText("<html><center><b>โต๊ะ " + table.getNumber() + "</b><br>" + detail + "</center></html>");
        btn.setBackground(color);
        btn.setOpaque(true);
        btn.setBorderPainted(false);
    }
    lblSummary.setText("ว่าง " + vacant + " โต๊ะ · ใช้งาน " + inUse + " โต๊ะ");
}

ขั้น 7.3 — tableClicked(n): แยกทางตามสถานะโต๊ะ

เพิ่มเมธอดรวมตรรกะต่อท้ายคลาส — เขียนครั้งเดียว แล้ว handler ของทั้ง 6 ปุ่มจะเรียกมัน (ขั้น 7.4):

/** ตรรกกการกดโต๊ะรวมไว้จุดเดียว — handler ของทั้ง 6 ปุ่มเรียกมาที่นี่
 *  โดยส่งลำดับของปุ่มตัวเอง (0–5) ซึ่งตรงกับลำดับข้อมูลโต๊ะใน tables */
private void tableClicked(int index) {
    DiningTable table = tables.get(index);
    if (table.isVacant()) {
        // เปิดโต๊ะ: ถามจำนวนลูกค้าก่อน (กฎ: ต้องใส่จำนวนคน จึงเปิดโต๊ะได้)
        String input = JOptionPane.showInputDialog(this,
                "จำนวนลูกค้า (โต๊ะ " + table.getNumber() + "):",
                "เปิดโต๊ะ", JOptionPane.QUESTION_MESSAGE);
        if (input == null) {
            return; // กดยกเลิก
        }
        int headcount;
        try {
            headcount = Integer.parseInt(input.trim());
        } catch (NumberFormatException ex) {
            headcount = 0;
        }
        Bill bill = tableService.openTable(table, headcount, employee);
        if (bill == null) {
            JOptionPane.showMessageDialog(this,
                    "เปิดโต๊ะไม่สำเร็จ — ต้องระบุจำนวนลูกค้าอย่างน้อย 1 คน\nหรือโต๊ะนี้มีลูกค้านั่งอยู่แล้ว",
                    "เปิดโต๊ะไม่สำเร็จ", JOptionPane.ERROR_MESSAGE);
            return;
        }
        refreshTables();
    } else if (DiningTable.STATUS_IN_USE.equals(table.getStatus())) {
        Bill bill = billService.getOpenBillForTable(table.getId());
        if (bill == null) {
            JOptionPane.showMessageDialog(this,
                    "โต๊ะนี้ใช้งานอยู่แต่ไม่พบบิล — ตรวจฐานข้อมูล",
                    "ข้อมูลไม่สมดุล", JOptionPane.ERROR_MESSAGE);
            return;
        }
        // เปิดหน้าสั่งอาหารของบิลเดิม (สั่งเพิ่มได้เรื่อย ๆ จนกว่าจะเช็คบิล)
        OrderFrame orderFrame = new OrderFrame(this, employee, table, bill);
        orderFrame.setLocationRelativeTo(this);
        orderFrame.setVisible(true);
    } else {
        JOptionPane.showMessageDialog(this,
                "โต๊ะ " + table.getNumber() + " รอชำระเงินอยู่",
                "รอชำระ", JOptionPane.WARNING_MESSAGE);
    }
}

ขั้น 7.4 — ผูก 7 ปุ่ม: ดับเบิลคลิกทีละปุ่ม วางบรรทัดเดียว

กลับไปแท็บ Design ดับเบิลคลิกปุ่มในตารางตามลำดับ แล้ววาง "เนื้อใน" ตามคอลัมน์ขวา:

ทดสอบ Step 7

รัน LoginFrame (Shift+F6) → ล็อกอิน somchai / 1234 (แคชเชียร์ — ครั้งแรกที่เข้า POS ได้!) → ผังโต๊ะต้องขึ้นเหมือนภาพ ①–⑩ ใน Step 6 · แล้วลอง 3 กรณี:

Step 8 — ออกแบบหน้าสั่งอาหาร OrderFrame

ขั้น 8.1 — สร้างไฟล์ + ลบ main ของ template

1. คลิกขวา package ui → New → JFrame Form ชื่อ OrderFrame
2. สลับไปแท็บ Source → ลบเมธอด main() ทั้งเมธอดทิ้ง — หน้าจอนี้เปิดจาก PosFrame เสมอ ไม่มีสิทธิ์รันเอง (constructor ต้องรับค่า 4 ตัว ถ้า main ของ template ยังอยู่ จะเจอ error constructor OrderFrame in class OrderFrame cannot be applied to given types ทันที)

ขั้น 8.2 — วาง control ตามภาพ แล้วตั้งชื่อตามตาราง

ตั้งค่าฟอร์ม: title ไม่ต้องตั้ง (โค้ดใส่เอง — มีเลขโต๊ะปน) · defaultCloseOperation DISPOSE_ON_CLOSE (ปิดเฉพาะหน้าสั่งอาหาร ไม่ใช่จบโปรแกรม — ต่างจาก PosFrame) · resizable ออก · ขนาดราว ~850 × 560

Step 9 — โค้ด OrderFrame: ปุ่มทุกครั้ง = INSERT จริง

ขั้น 9.1 — import + field + constructor

เพิ่ม import ด้านบนไฟล์:

import com.example.moogata.model.Bill;
import com.example.moogata.model.BillItem;
import com.example.moogata.model.DiningTable;
import com.example.moogata.model.Employee;
import com.example.moogata.model.MenuItem;
import com.example.moogata.service.BillService;
import com.example.moogata.service.MenuService;
import java.util.ArrayList;
import java.util.List;
import javax.swing.JOptionPane;
import javax.swing.table.DefaultTableModel;

เพิ่ม field และ แทนที่ constructor ของ template (public OrderFrame() ไม่รับค่า) ด้วยก้อนนี้ — constructor ตั้งชื่อหน้าต่าง + แทน model ของตารางทั้ง 2 (ปิดการแก้ไขในตาราง) + โหลดข้อมูลแรกเข้า:

private final PosFrame owner;            // หน้าผังโต๊ะที่เปิดหน้าจอนี้ (กลับไปรีเฟรชสีโต๊ะตอนปิดบิล)
private final Employee employee;
private final DiningTable table;
private final Bill bill;

private final MenuService menuService = new MenuService();
private final BillService billService = new BillService();

// เมนูของตารางซ้าย — แถวที่ n ของ tblMenu = menuItems.get(n) (เก็บ object ไว้ ไม่ต้องเทียบชื่อ)
private List<MenuItem> menuItems = new ArrayList<>();

public OrderFrame(PosFrame owner, Employee employee, DiningTable table, Bill bill) {
    this.owner = owner;
    this.employee = employee;
    this.table = table;
    this.bill = bill;
    initComponents();
    setTitle("สั่งอาหาร — โต๊ะ " + table.getNumber());
    // JTable เป็นแค่ "หน้าตา" ข้อมูลจริงอยู่ที่ model (ทฤษฎีข้อ 7) — แทน model ใหม่เพื่อปิดการแก้ไขในตาราง
    tblMenu.setModel(new DefaultTableModel(new Object[][]{}, new String[]{"เมนู", "ราคา", "หน่วย"}) {
        @Override
        public boolean isCellEditable(int row, int column) {
            return false; // ตารางไว้ดูอย่างเดียว — การสั่งทำผ่านปุ่มเพิ่มรายการ
        }
    });
    tblMenu.setSelectionMode(javax.swing.ListSelectionModel.SINGLE_SELECTION);
    tblMenu.getTableHeader().setReorderingAllowed(false);
    tblBill.setModel(new DefaultTableModel(new Object[][]{},
            new String[]{"รายการ", "จำนวน", "ราคา", "รวม"}) {
        @Override
        public boolean isCellEditable(int row, int column) {
            return false;
        }
    });
    tblBill.getTableHeader().setReorderingAllowed(false);
    loadMenu();
    refreshBill();
    setLocationRelativeTo(owner);
}

ขั้น 9.2 — loadMenu() + refreshBill(): สองเมธอด "อ่านจากฐานข้อมูลใหม่"

เพิ่มต่อท้ายคลาส — สังเกตว่าทั้งคู่ "ล้างแล้วเติมใหม่จาก db" เสมอ ไม่มีการแก้แถวเดิม (ทฤษฎีข้อ 8: single source of truth):

/** โหลดเมนูพร้อมขาย (สถานะ 'มี') จาก MenuService — เมนู 'หมด' ต้องไม่ขึ้น */
private void loadMenu() {
    DefaultTableModel model = (DefaultTableModel) tblMenu.getModel();
    model.setRowCount(0);
    menuItems = menuService.getAvailable();
    for (MenuItem item : menuItems) {
        model.addRow(new Object[]{item.getName(), item.getPriceText(), item.getUnit()});
    }
    tblMenu.getColumnModel().getColumn(0).setPreferredWidth(200);
}

/** อ่านรายการจากฐานข้อมูลใหม่ทั้งหมด — ตารางขวาคือภาพจริงของ bill_item ใน db */
private void refreshBill() {
    DefaultTableModel model = (DefaultTableModel) tblBill.getModel();
    model.setRowCount(0);
    List<BillItem> items = billService.getItems(bill.getId());
    for (BillItem item : items) {
        model.addRow(new Object[]{item.getItemName(), item.getQty(),
                String.format("%.2f", item.getUnitPrice()), item.getLineTotalText()});
    }
    lblTotal.setText(String.format("%.2f", billService.getTotal(bill.getId())) + " บาท");
}

ขั้น 9.3 — ผูก 2 ปุ่ม (ดับเบิลคลิก แล้ววางเนื้อใน)

btnAdd — เนื้อใน btnAddActionPerformed: ตรวจ 2 กัน (ยังไม่เลือกเมนู / จำนวน < 1) แล้วสั่งจริง:

int row = tblMenu.getSelectedRow();
if (row < 0) {
    JOptionPane.showMessageDialog(this, "เลือกเมนูจากตารางซ้ายก่อน",
            "ยังไม่ได้เลือกเมนู", JOptionPane.WARNING_MESSAGE);
    return;
}
int qty;
try {
    qty = Integer.parseInt(txtQty.getText().trim());
} catch (NumberFormatException ex) {
    qty = 0;
}
if (qty < 1) {
    JOptionPane.showMessageDialog(this, "จำนวนต้องเป็นตัวเลขตั้งแต่ 1 ขึ้นไป",
            "จำนวนไม่ถูกต้อง", JOptionPane.WARNING_MESSAGE);
    return;
}
MenuItem chosen = menuItems.get(row);   // เมนูของแถวที่เลือก (loadMenu เก็บ object ไว้ให้แล้ว)
// บันทึกลงฐานข้อมูลทันที — กฎทำงานใน BillService หน้าจอไม่เขียน SQL เอง
BillItem saved = billService.addItem(bill, chosen, qty);
if (saved == null) {
    JOptionPane.showMessageDialog(this, "บันทึกรายการไม่สำเร็จ",
            "ผิดพลาด", JOptionPane.ERROR_MESSAGE);
    return;
}
txtQty.setText("1");
refreshBill();

btnBack — เนื้อใน btnBackActionPerformed บรรทัดเดียว:

dispose(); // กลับผังโต๊ะ — บิลยังเปิดอยู่ กดโต๊ะเดิมเพื่อกลับมาสั่งต่อได้

ทดสอบ Step 9

รัน LoginFrame → ล็อกอิน somchai / 1234 → กดโต๊ะ 4 (ที่เปิดไว้ใน Step 7) → หน้าสั่งอาหารต้องเหมือนภาพ ①–⑩ ใน Step 8 (ยอดรวม 0.00) → ลองสั่ง 2 รอบ:

Step 10 — ออกแบบหน้าต่างเช็คบิล CheckoutDialog

ขั้น 10.1 — สร้างไฟล์ + ลบ template 2 ชิ้นก่อน

1. คลิกขวา package ui → New → JDialog Form (หมวด Swing GUI Forms) ชื่อ CheckoutDialog
2. สลับไปแท็บ Source → ลบ 2 ชิ้นที่ template ให้มา: (1) constructor ของ template public CheckoutDialog(java.awt.Frame parent, boolean modal) { ... } ทั้งเมธอด (2) เมธอด main() ทั้งเมธอด — เราจะเขียน constructor ใหม่ที่รับ Bill เอง (Step 11) · ถ้าลืมลบ constructor เดิมแล้วสร้างใหม่ชนกัน จะเจอ error constructor CheckoutDialog(...) is already defined ให้กลับมาลบตรงนี้

ขั้น 10.2 — วาง control ตามภาพ แล้วตั้งชื่อตามตาราง

ตั้งค่าฟอร์ม: resizable ออก · ขนาดราว ~460 × 360 · ส่วน title กับความเป็น modal ใส่ในโค้ด constructor (มีเลขโต๊ะปน + ต้อง modal = true)

Step 11 — โค้ด CheckoutDialog: เงินทอน 2 ตำแหน่ง + ปิดบิล + ทดสอบครบ

ขั้น 11.1 — import + field + constructor + isSaved()

เพิ่ม import ด้านบนไฟล์:

import com.example.moogata.model.Bill;
import com.example.moogata.service.BillService;
import javax.swing.JOptionPane;
import javax.swing.event.DocumentEvent;
import javax.swing.event.DocumentListener;

เพิ่ม field + constructor ใหม่ (แทนที่ที่ลบไว้ใน Step 10) + isSaved() — รูปแบบเดียวกับ EmployeeDialog:

private final Bill bill;
private final int tableNumber;   // เลขโต๊ะที่แสดงบนหน้าจอ (เลขที่ลูกค้ารู้จัก)
private final BillService billService = new BillService();
private boolean saved = false;   // ปิดบิลสำเร็จหรือยัง (หน้าเรียกใช้ isSaved())

public CheckoutDialog(java.awt.Frame owner, Bill bill, int tableNumber) {
    super(owner, "เช็คบิล โต๊ะที่ " + tableNumber, true); // true = modal — ล็อกหน้าอื่นจนปิด
    this.bill = bill;
    this.tableNumber = tableNumber;
    initComponents();
    lblHeader.setText("เช็คบิล โต๊ะที่ " + tableNumber);
    lblTotal.setText(String.format("%.2f", billService.getTotal(bill.getId())) + " บาท");
    // พิมพ์เงินปุ๊บ คิดเงินทอนปั๊บ — ผูกตัวฟังเหตุการณ์กับ "เอกสาร" ของช่องกรอก
    txtCash.getDocument().addDocumentListener(new DocumentListener() {
        public void insertUpdate(DocumentEvent evt) {
            updateChange();
        }

        public void removeUpdate(DocumentEvent evt) {
            updateChange();
        }

        public void changedUpdate(DocumentEvent evt) {
            updateChange();
        }
    });
    setLocationRelativeTo(owner);
}

/** หน้าเรียกถามหลัง dialog ปิด — true = ปิดบิลสำเร็จ ให้รีเฟรชหน้าจอ */
public boolean isSaved() {
    return saved;
}

ขั้น 11.2 — updateChange(): คิดทอนสด ทศนิยม 2 ตำแหน่ง (SC-1)

เพิ่มเมธอดต่อท้ายคลาส — กดยืนยันได้ "เฉพาะเงินพอ" อย่างอื่นล้วนกลับไปเป็นขีดล่าง + ปุ่มเทา:

/** คิดเงินทอนสด ๆ จากช่องกรอก — ทศนิยม 2 ตำแหน่ง (SC-1) กดยืนยันได้เมื่อเงินพอ */
private void updateChange() {
    try {
        double cash = Double.parseDouble(txtCash.getText().trim());
        double total = billService.getTotal(bill.getId());
        if (cash >= total) {
            lblChange.setText(String.format("%.2f บาท", cash - total));
            btnConfirm.setEnabled(true);
            return;
        }
    } catch (NumberFormatException ex) {
        // ยังพิมพ์ไม่จบ / พิมพ์ไม่ใช่ตัวเลข — ปฏิบัติเหมือนยังไม่มีเงินรับ
    }
    lblChange.setText("-");
    btnConfirm.setEnabled(false);
}

ขั้น 11.3 — ผูก 2 ปุ่ม (ดับเบิลคลิก แล้ววางเนื้อใน)

btnConfirm — เนื้อใน btnConfirmActionPerformed:

double cash;
try {
    cash = Double.parseDouble(txtCash.getText().trim());
} catch (NumberFormatException ex) {
    cash = 0;
}
// กฎและการปิดบิลอยู่ที่ BillService.checkout — ตรวจเงินพอ + ปิดบิล + คืนโต๊ะ
Bill closed = billService.checkout(bill, cash);
if (closed == null) {
    JOptionPane.showMessageDialog(this, "เงินรับไม่พอ — ตรวจยอดอีกครั้ง",
            "ชำระเงินไม่สำเร็จ", JOptionPane.ERROR_MESSAGE);
    return;
}
saved = true;
JOptionPane.showMessageDialog(this,
        "ปิดบิลสำเร็จ · ยอด " + String.format("%.2f", closed.getTotal())
        + " บาท · ทอน " + String.format("%.2f", closed.getChangeAmount()) + " บาท\n"
        + "โต๊ะกลับสู่สถานะว่างแล้ว",
        "เช็คบิลสำเร็จ", JOptionPane.INFORMATION_MESSAGE);
dispose();

btnCancel — เนื้อใน btnCancelActionPerformed บรรทัดเดียว:

dispose(); // ยกเลิก — บิลยังเปิดอยู่ ลูกค้ายังสั่งเพิ่มได้

ขั้น 11.4 — กลับที่ OrderFrame: ผูกปุ่มเช็คบิลที่ค้างไว้

เปิด OrderFrame ดับเบิลคลิก btnCheckout แล้ววางเนื้อใน — ทั้งเช็คบิลว่างและการรับผลจาก isSaved():

if (billService.getItems(bill.getId()).isEmpty()) {
    JOptionPane.showMessageDialog(this, "ยังไม่มีรายการอาหาร — เช็คบิลไม่ได้",
            "บิลว่าง", JOptionPane.WARNING_MESSAGE);
    return;
}
// เปิดหน้าต่างเช็คบิล (modal) — ปิดบิลสำเร็จ isSaved() จะเป็น true
CheckoutDialog dialog = new CheckoutDialog(this, bill, table.getNumber());
dialog.setLocationRelativeTo(this);
dialog.setVisible(true);   // บรรทัดนี้บล็อกจนกว่า dialog จะปิด (modal)
if (dialog.isSaved()) {
    if (owner != null) {
        owner.refreshTables(); // สีโต๊ะบนผังต้องกลับเป็นเขียว
    }
    dispose();
}

ภาพรวมการเช็คบิลหนึ่งครั้ง (Mermaid)

sequenceDiagram
    participant U as ผู้ใช้ (แคชเชียร์)
    participant D as CheckoutDialog
    participant S as BillService
    participant DB as moogata.db
    U->>D: พิมพ์เงินรับ 700
    D->>S: getTotal(bill)
    S-->>D: 677.00
    D-->>U: โชว์เงินทอน 23.00 ทันที
    U->>D: กดยืนยัน
    D->>S: checkout(bill, 700)
    S->>DB: UPDATE bill (ปิด) + UPDATE dining_table (ว่าง)
    S-->>D: บิลปิด ทอน 23.00
    D-->>U: แจ้งสำเร็จ
  

ทดสอบจริง

รัน → ล็อกอิน → กดโต๊ะ 4 → เช็คบิล → พิมพ์ 700 — เงินทอนต้องขึ้น 23.00 ทันทีที่พิมพ์เลข 0 ตัวสุดท้าย:

ทดสอบครบทุกสถานการณ์ก่อนส่งงาน

ถ้าข้อไหนไม่ผ่าน — ย้อนไปดูจุดนี้

Troubleshooting — เจอปัญหานี้แก้อย่างไร

เช็คลิสต์ส่งงาน + สรุปเรื่องราวทั้ง lab

เช็คลิสต์ส่งงาน

• [ ] ทำต่อในโปรเจกต์ MoogataLab เดิม (ไม่สร้างโปรเจกต์ใหม่ — หน้าจอทั้ง 3 สร้างเองใน designer หรือจาก starter ก็ได้)
• [ ] git history มีอย่างน้อย 9 commit ตามข้อความกำกับของแต่ละ Step (git log --oneline)
• [ ] ชื่อ control ทุกหน้าจอตรงตาราง control (lbl/txt/btn/tbl ครบ — ภาพ blueprint ใน Step 6/8/10 ใช้ตรวจได้)
• [ ] console test ผ่านครบ 14/14 (TestPosDao 3/3 · TestTableService 4/4 · TestBillService 7/7) และรันซ้ำได้ผลเดิม
• [ ] แอปผ่านครบ 7 สถานการณ์ ใน Step 11 — ภาพหน้าจอเป็นหลักฐานอย่างน้อย 3 ภาพ: ผังโต๊ะหลังล็อกอิน · หน้าสั่งหลังสั่ง 2 รอบ (ยอด 677.00) · ผังโต๊ะหลังปิดบิล (โต๊ะกลับเขียว)
• [ ] อธิบายได้ 3 ข้อ: ทำไม bill_item พก item_name/unit_price เอง (snapshot) · เปิดโต๊ะ/เช็คบิล 1 ครั้งเกิด SQL อะไรบ้าง · ทำไมกฎ "ห้ามเปิดโต๊ะซ้ำ" อยู่ใน TableService ไม่ใช่ UI
• [ ] แบบฝึกหัดอย่างน้อย 1 ข้อ (ดูด้านล่าง)

แบบฝึกหัดต่อยอด (เลือกตามระดับ)

สรุปเรื่องราวทั้ง lab — เราได้อะไรมาบ้าง

เอกสารอ้างอิงเต็ม

• README ภาพรวมของ lab นี้ — labs/pos-flow/README.md
• Part 1 (ข้อมูล ละเอียด) — labs/pos-flow/README-part1-data.md · Part 2 (หน้าจอ ละเอียด) — labs/pos-flow/README-part2-ui.md
• คาบ "การมอง Domain ร้านหมูกระทะ" — teaching-domain-moogata.md · แผนที่คอร์ส — teaching-sequence.md
• ERD เต็ม 23 ตาราง — _bmad-output/planning-artifacts/dev-docs/10-er-diagram.md